Renske Visser

cijfers van mensen

vanaf het strand van Noordwest Frankrijk
zie je over het Kanaal bij helder weer
op slechts drieëndertig komma één kilometer
de krijtrotsen van Dover aan de overkant

2018 586
2019 2.294
2020 9.551
2021 35.382
2022 51.786
2023 35.800

midden in de nacht
in boten van 13 meter
wagen 50 tot 90 kinderen
vrouwen en mannen de oversteek

Noordwest Frankrijk 2024
5 doden
onbekend aantal vermisten

het zeewater 10 graden
kapseist de boot
dan rest de mens
nog 1 uur

13 januari 2024: 58 en 20 gered
14 januari 2024: 9, 14, 2 en 59 gered
31 januari 2024: 14, 27 en 28 gered
2 februari 2024: 70 gered

sommigen weigeren

als je zoveel gelopen hebt,
honger geleden hebt, dorst
afgesnauwd bent,
stinkt en broodmager bent

als je zoveel pogingen gedaan hebt
geboeid en vastgezet bent
steeds opnieuw betaald hebt
schulden gemaakt hebt

wie houdt je nog tegen


veilig

op een dag – als hij zestien is – vraagt vader
hem medicijn te halen uit een speciale boom
hij weet waar die staat – fier gaat hij op weg

geritsel in de struiken – rennende mensen!
als je rebellen hoort, loop je door,
in zijn oor klinkt de stem van vader

grauwzwarte wolken boven het dorp
vader moeder vermoord
duizend voetstappen naar de grens

ik ken je vader,
hij heeft mij geholpen
ik help jou
naar blanke land
daar ben je veilig

in het vooronder waar hij alleen zonder daglicht
goed verzorgd de dagen doorbrengt, telt
niet, hoe lang hij daar zit: hij vaart naar Europa!

zeker 21, volgens de tolk
bang in de bus naar de leeftijdstest
als je liegt, word je het land uitgezet

bijna een kwart eeuw later

naturalisatie afgewezen
uit de taalanalyse blijkt dat u
uit het buurland komt

steeds weer onder druk gezet
het is zo moeilijk hier te zijn
soms weet je het niet meer

Het verhaal achter ‘Veilig’

Het verhaal van D
D is in 1984 geboren in Sierra Leone, het land waar de beste diamanten ter wereld vandaan komen. Na de komst van de Portugezen in 1461 werd het land interessant voor de Europeanen. Tussen 1670 en 1807 zijn vanaf Bunce Island duizenden tot slaaf gemaakten verscheept naar Amerika en het Caribisch gebied. Na de afschaffing van de slavernij in 1792 vestigden voormalige tot slaaf gemaakten uit Londen zich in Sierra Leone waar zij de huidige hoofdstad Freetown stichtten. Later werden ook bevrijde voormalige Afrikanen uit Jamaica en Brits West-Indië naar Freetown verscheept. De verschillende groepen ontwikkelden zich tot een volk met een eigen taal: het Krio (Creools) dat de voertaal werd van Sierra Leone. Tot in deze tijd spreekt men overal Krio, behalve in de grensstreek met Guinee waar de oorspronkelijke bevolking woont en waar D vandaan komt.

Lees meer
Sierra Leone was tot 1961 een monarchie binnen het Britse Gemenebest. In 1971 werd met de aanname van een nieuwe grondwet de monarchie afgeschaft en de Republiek Sierra Leone uitgeroepen. Er waren twee belangrijke partijen, de ene in het noorden, de andere in het zuiden. De eerste president Milton Margai van de Sierra Leone People’s Party (SLPP) overleed in 1964. Zijn broer nam het over, maar bij de verkiezingen van 1967 werd hij verslagen door de All People’s Congress (APC). Sierra Leone was een goed georganiseerd land. Een militaire coup deed het land langzaam afglijden naar een bloedige burgeroorlog. De diamanten waren aanleiding voor Charles Taylor van Liberia om een handelsoorlog te beginnen. Rebellengroepen – ‘wie sterk is, doet wat hij wil’ – werden opgezet tegen de bevolking, mensen werden gedwongen mee te werken of vermoord. De regering was zwak. Er heerste chaos. Tussen 1991 en 2001 was de helft van het land in oorlog, een derde van de bevolking moest vluchten. Aan het einde van het conflict in 2002 was Sierra Leone verwoest en de bevolking moest per hoofd rondkomen van 38 dollarcent per dag.

De vader van D was een medicijnman die in de wijde omgeving werd gezien als een wijs man. Veel mensen raadpleegden hem bij problemen en ziektes. D ging regelmatig met zijn vader mee de natuur in om medicijnen te zoeken. Vanaf zijn 14e jaar deed hij dat zelfstandig.
Op een dag, D was 16 jaar, vroeg zijn vader hem om naar een speciale boom te gaan om medicijn te halen. D kende de boom, hij was dankbaar voor het vertrouwen dat zijn vader in hem stelde.
Hij was nog niet ver gelopen of hij rook vuur, hij keek achterom en zag donkere wolken uit zijn dorp opstijgen. Hij hoorde mensen rennen. Op dat moment wist hij: de rebellen branden ons dorp plat. Verhalen over andere dorpen die in rook waren opgegaan, waren bekend. Inwoners werden gemarteld en gedood, ook kinderen.

Het liefst was hij teruggegaan naar zijn ouders. Hij zou vermoord worden, zijn ouders zou hij niet meer levend aantreffen. Hij moest verder, de grens over.
Zijn dorp lag een kilometer van Guinee. Veel mensen uit Guinee hadden zijn vader bezocht. In het eerstvolgende dorp over de grens vertelde hij wat zijn ouders was overkomen. Een man vroeg hem: ‘Is dat jouw vader? Ik ken hem. Jouw vader heeft mij zo goed geholpen. Je bent veilig.’
De man nam hem mee naar zijn huis waar hij mocht wonen in de afgesloten compound. Hij verbleef daar 6 tot 8 maanden. D vertelt: ‘Wij rekenen anders met maanden. Wij kijken naar de stand van de maan. Die loopt niet parallel met de berekening van de maanden bij jullie.’
De man zei: ‘Wil je echt veilig zijn, dan moet je weg. Dan moet je naar ‘blanke land’ (Europa). Ik ga alles voor je regelen. Je gaat mee met de boot.’
En zo vertrok hij, net 17 jaar. Eerst met de auto, vervolgens met een scooter en daarna in een kleine boot naar de haven. Welke haven het was, weet hij niet. Er werd niet over gesproken. In die haven moest hij overstappen op een grote boot. Een man daalde met hem alle trappen af tot ze helemaal onderin de boot kwamen. Er waren geen andere mensen in die ruimte. De man bracht hem eten en drinken, en vertrok. Gedurende de hele reis werd hij goed verzorgd. In de ruimte kwam geen daglicht binnen, wel brandde er een lamp. Hoelang hij daar verbleef, hij heeft geen idee. Hij is rechtstreeks naar Nederland gevaren. ‘Tot en met de boot ging het goed,’ zegt hij. ‘Daarna begonnen de problemen.’

Bij aankomst bleken er op het dek meer vluchtelingen te zijn. Waar die hadden gezeten? Samen liepen ze naar een auto die op de kade stond. Ze werden naar Rijsbergen bij Eindhoven gebracht waar in die tijd een Aanmeldcentrum was.
Eind december 2001 is hij daar aangekomen. De eerste of tweede nacht luisterde hij angstig tot ver na middernacht naar het oorverdovende lawaai van wat klonk als schoten en bommen. Was ook hier de oorlog uitgebroken?
Begin 2002 startte de procedure om in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning. Omdat hij geen paspoort of identiteitsbewijs had, rekende de tolk voor hem uit wanneer hij geboren moest zijn. D stuitte op de andere manier van omgaan met maanstanden en jaren. De tolk kwam uit op 16 april 1984. De IND bepaalde dat hij zeker 21 jaar oud moest zijn. Omdat D ontkende dat hij meerderjarig was, moest hij een leeftijdsonderzoek ondergaan. Hij werd bang, de leeftijdstesten waren niet betrouwbaar. Stel dat er toch 21 uit zou komen. Als je beschuldigd wordt van liegen, komt dat in je dossier te staan en moet je het land verlaten. Onderweg naar Den Bosch waar hij de test moest ondergaan waarbij de groeischijven van botten gemeten worden, groeide de spanning over de uitslag. De opluchting was groot toen uit de test naar voren kwam dat hij 15 jaar was.

Vanaf eind jaren negentig van de vorige eeuw was het algemeen bekend dat er in Sierra Leone grote problemen waren. Mensen die daarvandaan vluchtten, konden in Europa rekenen op categoriale bescherming wat leidde tot een positieve asielaanvraag. De goede vriend in Guinee stuurde hem naar ‘blanke land’ in de verwachting dat hij in Europa zijn leven zou kunnen opbouwen. Wat hij niet wist, was dat er rond 2001 vluchtelingen waren die begrijpelijkerwijs, maar onterecht gezegd hadden dat zij uit Sierra Leone kwamen in de verwachting dat zij dan zonder meer asiel zouden krijgen. Omdat dit meer dan eens gebeurd was, werd iedereen die beweerde uit Sierra Leone te komen bij voorbaat niet meer geloofd. Dat overkwam begin 2002 ook D. Hij kon onmogelijk bewijzen wat zijn land van herkomst was. Door de oorlog was de hele administratieve organisatie van zijn land vernietigd. Uiteindelijk kreeg D een verblijfsvergunning, maar tot op heden leven er in ons land heel veel Sierra Leoners die onterecht zo’n vergunning nooit hebben gekregen.

In het OC Beatrix in Eindhoven moest hij wachten op twee interviews. Er heersten strenge regels en er was weinig bewegingsvrijheid. Na de goed verlopen gesprekken werd hij overgeplaatst naar het AZC in Assen waar hij 1½ jaar verbleef. Met behulp van een advocaat kreeg hij een verblijfsvergunning voor 3 jaar. Hij mocht zelf een kamer zoeken en vond er een in Den Haag. Hij schreef zich in voor werk en startte met de inburgeringscursus.

In 2002 kwam er een einde aan de oorlog in Sierra Leone. Een paar jaar later verklaarde Nederland het land veilig, waarna de verblijfsvergunning van D werd ingetrokken. D zocht hulp bij het Steunpunt Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers (AMA) in Den Haag. De procedure tegen intrekking van de vergunning liep tot 2007; men geloofde niet dat D uit Sierra Leone kwam. Volgens een taalanalyse zou hij uit Guinee komen.
In 2007 verloor D alles wat hij zorgvuldig had opgebouwd. Hij mocht niet meer werken, had geen recht op inkomen en kon zijn kamer niet betalen. Hij kwam op straat te staan en kon onmogelijk terug naar zijn land. Hij werd afhankelijk van vrienden en kennissen. De periode van illegaal overleven was bijzonder moeilijk. Hij rakelt die periode liever niet op. Andere kwesties vragen zijn aandacht.
Vanaf 2010 kreeg hij via het Steunpunt AMA enige financiële ondersteuning.
Er werd gekeken naar (juridisch) toekomstperspectief. Zijn situatie leek hopeloos tot hij de coördinator van het Steunpunt vertelde dat hij een vriendin had die zwanger was en dat hij zich hierover heel veel zorgen maakte. Een nieuwe procedure om in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning werd gestart. De onzekerheid over zijn toekomst veroorzaakte ziekmakende stress. Een vreemdelingenadvocaat die ongeschikt bleek voor de uitoefening van zijn functie, verergerde de situatie. Er werd een deskundige advocaat gevonden die zich zijn verhaal aantrok. Dankzij hem, de inzet van D zelf, de vriendin van D en haar begeleiders, en die van de coördinator van het AMA kreeg D in 2013 – 5 jaar nadat de vorige was ingetrokken – opnieuw een verblijfsvergunning.
Hij zocht en vond D voor zijn jonge gezin een huis. Hij werkte waar hij maar werk kon vinden, deed schoonmaakwerk en facilitair werk op Schiphol. Hij vervolgde de inburgeringscursus die hij zelf betaalde, oefende thuis en slaagde in een keer. Vervolgens diende hij het verzoek in om genaturaliseerd te worden tot Nederlander. D had via iemand uit zijn vroegere dorp een geboorteakte gekregen, toch liet de naturalisatie op zich wachten. In 2016 reisde hij via Conakry, de hoofdstad van Guinee, naar Sierra Leone voor de aanvraag van zijn paspoort.

D speelt al jaren een belangrijke rol bij Vluchtelingenwerk Den Haag. Niet alleen als tolk, maar ook als vertrouwenspersoon en bemiddelaar voor vluchtelingen uit West-Afrika. In 2016 besloot hij zich te ontwikkelen tot geestelijk verzorger. Vanwege de taal – hij vond dat hij het Nederlands onvoldoende beheerste – koos hij ervoor de opleiding in het Arabisch te volgen aan de Islamic University of Applied Sciences Rotterdam. Na 3 succesvolle studiejaren werd de universiteit beschuldigd van fraude en in 2019 opgeheven. Er was geen mogelijkheid om de opleiding elders in Nederland voort te zetten.

In 2024 verblijft D 22 jaar in Nederland. Zijn verblijfsvergunning is 3 keer verlengd, elke keer voor 5 jaar. Waarom hij niet in aanmerking komt voor naturalisatie? De IND twijfelt of hij uit Sierra Leone komt. Men gelooft hem niet op grond van de talen die hij spreekt. Hij verstaat Krio, maar spreekt het niet.
Hij heeft een rechtszaak aangespannen tegen de uitspraak van de IND. De rechtbank stelde de IND in het gelijk. Hij is in hoger beroep gegaan bij de Raad van State. Op 19 maart 2024 beoordeelde de Raad van State dat de IND op de beslissing moet terugkomen. Op 26 maart 2024 vond de hoorzitting bij de IND plaats. Het is de vraag of de IND de uitspraak van de Raad van State overneemt.

Half maart hoorde D dat zijn oudste zoon een VWO-advies had gekregen!

22 jaar leven in angst en onzekerheid. Telkens opnieuw onder druk gezet worden.
Beschuldigd worden van leugens. D zegt: ‘Soms weet je gewoon niet alles precies meer. Het is zo lang geleden. Je kunt je vergissen.’ Aan het eind van het gesprek verzucht hij: ‘Het duurt allemaal zo lang. Het is zo moeilijk om hier te zijn.’

Renske Visser, Den Haag, 26 maart 2024

Terug naar boven